Хаааааая

Амар 25 өдрийн өмнө

Бага ярьж, ихийг хийцгээе.

Бээрлөө, бээртөөө.....

“Би агаарын бохирдолд буруутай, би өөрийнхөө эрхийг зөрчсөн”

K.Unursaikhan 26 өдрийн өмнө

– ОЛОН УЛСЫН ХҮНИЙ ЭРХИЙН ӨДӨРТ ЗОРИУЛАВ-

Гэр хорооллын зуу мянга гаруй яндангийн нэг янданг би эзэмшдэг. Би бол хүний эрүүл аюулгүй орчинд амьдрах язгуур эрхийг зөрчигч.

 

Утаа гаргадаг янданг 17 жил ашиглаж, 17 жил ойр хавийн хүмүүс, хотын иргэдийн уушгины өвчлөл, хатгаа, бохирдол, стрессийг үүсгэсэн. Би буруутай, өөр хэн ч биш.

Би сайхан орчинд амьдрахыг хүсдэг ч утаагаа өөрөө гаргасаар л байдаг. Гэсэн атлаа бусдаас хариуцлага нэхэн ЖАГСААЛД ХАМГИЙН УРД НЬ ОРИЛЖ ЗОГСДОГ МИНИЙ ҮНЭН ТӨРХ.

Бохирдолтой хотод миний эрхийг зөрчиж байна хэмээн нийгмийн сүлжээгээр үзэл бодлоо чөлөөтэй илэрхийлж, лайк шэйр цуглуулдаг увайгүй зантай өөрийнхөө эрхийг зөрчигч.

Сайжруулсан зуух ашиглахыг хүсдэггүй, нэг удаа авч үзсэн ч орон нутаг руу өндөр үнээр зарж дундаас нь ашиг олсон шунахай нэгэн.  Уламжлалт аргаас өөр олон шинэ технологи гарч байгаа ч гар утсаа л солихоо нэн тэргүүнд тавьдаг. Цахилгаан халаалт, сайжруулсан түлш ашиглахыг чихнийхээ хажуугаар өнгөрөөдөг. Төр засаг л шийдэж, тэнгэрээс ч юм уу, сугалаагаар ч юм уу, сонгуульд хэн нэг тэрбумтан гарч байр авч өгөх агшныг битүүхэн дотроо төсөөлж суудаг. Би утаа шигээ оюун санааны бохирдолд орчихсон.

22811348_1693418474010615_894460921_n

Би байгаль орчны засаглалыг эсэргүүцэгч, ногоон өнгөнд дургүй хүн. Саарал өнгө л намайг илэрхийлэх мэт. Утаа, хөрсний бохирдол, шаардлага хангаагүй модон жорлонг хэрэглэж бага насны хүүхдүүдийн цусан суулга, гэдэсний халдварын өвчлөлийг нэмэгдүүлэхэд хувь нэмрээ оруулдаг. Байгаль орчинд хайргүй. Хүний эрхэд суурилсан байгаль орчны засаглалыг улан дороо гишгэсэн.

Би бол орон сууцанд амьдардаг 20 жилийн байрны зээлтэй, үхэх эрхгүй нэгэн. Өвлийн улиралд утаа ихэслээ гэж чалчаад, тэвчээд явдаг би эрхээ мэддэггүй нэгэн. Социализмын үлдэгдэл, ардчиллын коршонктой фэйсбүүкийн “нигга”. Би бол мөнгөөр бороо орохыг хүлээж суудаг нэгэн. Бяцхан үрсийн минь ханиад хүндэрч, хатгаа болохыг тэвчиж, хурдан зун болохыг хүлээдэг эцэг, эхчүүдийн нэгэн төлөөлөл.

Миний хоёр дахь үнэн дүр төрхийг та нарт танилцуулья. Би агаарын бохирдолтой тэмцэх мөнгийг хэрэггүй ажилд үрэн таран хийж суухыг гараа өргөн дэмжээд суудаг нэгэн.

Хоёр гүүрний цаадах амьдралдаа дэндүү хайртай, машинаас машины хооронд бууж суун утааг үнэрлэх төдийд зугтаан, бохирдлыг бууруулсан хэмээн тэрбум, тэрбумаар салхинд хийсэх цаасан тайланг төвөгшөөлгүй ярьдаг би нийтийн албаны хувийн ашиг сонирхолтон. Агаарын бохирдлын төлбөрийн тухай хууль, Байгаль орчныг хамгаалах тухай хуулийн хэрэгжилт, үр нөлөөнд нэг их санаа зовдоггүй.

Масс гэдэг малд/ПиАрчдын хэрэглэдэг хэллэг/ ард түмэнд асуудал хэрэгтэй учраас, надад ярих сэдэв  шаардлагатай учраас дараагийн том асуудал гарч иртэл зууралдсан хэвээр байхыг би илүүд үздэг.  Махны машин мэт энэ цуваа тасрахгүй байгаасай. Бурхан өршөөг.

Өөрийнхөө болон бусдын эрхийг зөрчиж ханасан болохоор би өөрийгөө шүүхэд өгөхөөр шийдлээ.

Би өөрийгөө ШҮҮХЭД ӨГЛӨӨ

Улаанбаатар хотын агаарын бохирдолд хувь нэмэр оруулсан миний хувьд хэрэг үүсгэх хууль эрх зүйн үндэслэл байна уу?

Хуульч, өмгөөлөгч Х.Мөнхнарангийн хэлж буйгаар, гэмт хэрэг гэж үзэх үндсэн таван нөхцөл болох санаа зориг, шалтаг шалтгаан, хэрэг гарсныг илтгэх нотлох баримт, гэмт бүрэлдэхүүний объектив, субъектив шинжийн аль нэгийг агуулсан хангалттай мэдээ байх ёстой байдаг. Гэтэл надад ард иргэдийн эрүүл мэндийг хохироох, хордуулах санаа зориг байсангүй, шунахайн сэдэл бүр ч байхгүй. Яг миний түлсэн нүүрснээс хэдэн хүн хохирсон гэх баримт нотолгоо байхгүй, хэн нэгэн миний эсрэг гомдол гаргаагүй учир би ГЭМТ ХЭРЭГТЭН БИШ ажээ.

Тэгвэл Агаарын бохирдлын төлбөрийн тухай хуулиар би хариуцлага үүрч, төлбөр төлөх үү. Хуулийн 4 дүгээр зүйлд, Агаарын бохирдлын төлбөр төлөгч, түүнийг бүртгэх

4.1.Дoр дурдсан иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллага агаарын бохирдлын төлбөр төлөгч байна:

4.1.1.түүхий нүүрс олборлогч;

4.1.2.органик уусгагчийг үйлдвэрлэгч;

4.1.3.органик уусгагчийг импортлогч;

4.1.4.автотээврийн болон өөрөө явагч хэрэгсэл эзэмшигч;

4.1.5.агаарын бохирдлын томоохон суурин эх үүсвэр ашиглах зөвшөөрөл эзэмшигч;

4.1.6.агаарт бохирдол гаргах эх үүсвэр хэрэглэж байгаа иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллага гэж заажээ. Гэсэн ч тус хуулийн хариуцлага болон төлбөрийн хэсэгт агаарт бохирдол гаргах эх үүсвэр хэрэглэж байгаа иргэнд ногдуулах төлбөрийн хэмжээг огт дурьдаагүй нь НАМАЙГ ХУУЛИЙН ХАРИУЦЛАГААС БҮРЭН МУЛТАЛЖ БАЙГАА ЮМ.

Тэгэхээр би өөрийн болон бусдын эрүүл аюулгүй орчинд амьдрах эрхийг зөрчдөг ч надад хэрэг үүсгэх боломжгүй. Би өөрийн язгуур эрх болох амьд явах, амьдрах оршин суух газраа чөлөөтэй сонгох, хөлдөж үхэх, өлсөхгүйн тулд нүүрс түлж амьдарч байгаа учраас би буруугүй. Би нөгөө талаараа бохирдол дотроо хордож байгаа  хотын 1,8 сая иргэний адил ХОХИРОГЧ.

20 жилийн байрны зээлтэй, үхэх эрхгүй нэгэнтэйгээ бүгдээрээ нийлээд төр засгаас хамтын эрхээ шаардах ЭРХТЭЙ, ЭРХЭЭ МЭДДЭГ УХААЛАГ ИРГЭН болохыг хүсч байна.

Хамтын эрхээ шаардах шийдэлд хүрэв

Улаанбаатарчууд бид хамтын эрхийг эдэлдэг. Хамтын эрхийн ойлголтод нийгэм, нийт хүн төрөлхтөний амьдрал, сайн сайхан байдалтай холбоотой энх тайван, байгаль орчин зэрэг түгээмэл асуудлуудын хүрээнд хамтын эрхийг авч үздэг. Түүнчлэн хамтын эрхийн хүрээнд ард түмний өөртөө засан тогтнох эрх, байгалийн нөөц баялгийн зарцуулалтыг хянах, хөгжих эрх, зарим тохиолдолд эрүүл аюулгүй орчинд амьдрах эрхийн асуудлыг хамруулдаг.

Хүний эрхийн суурь зарчмуудад: аль нэг эрх зөрчигдөхөд бусад эрхүүдэд нөлөөлнө, нөгөө талаар нэг төрлийн эрхийг хангах явдал сайжрахад өөр эрхийг эдлэх боломж илүү бүрддэг гэжээ. Тэгвэл эрүүл аюулгүй орчинд амьдрах эрх маань зөрчигдөж байгаа учраас бусад эрхүүд маань зөрчигдөж эхэлнэ гэсэн үг. Эхийнхээ хэвлийд бүрэлдэн буй ураг эндэх, төрөнгүүтээ хорт утаагаар амьсгалах бяцхан үрс эрүүл өсч торних эрхээ эдлэхгүйд хүргэх нь.

Ганц хүн айл болдоггүй шиг ганц нэхэмжлэгч, хохирогч агаарын бохирдлын асуудал нэхэмжлэл гаргаад арга барагдана. Тиймээс иргэний нийгмийн болон хуулийн фирмүүдийн туслалцааг авах зайлшгүй шаардлага тулгардаг ажээ.

Одоогоос зургаан жилийн өмнө Хүний эрх хөгжил төв ТББ хэсэг эмч нартай хамтран Улаанбаатар хотод агаарын бохирдлын улмаас эрүүл мэнд, аюулгүй орчинд амьдрах эрх нь  зөрчигдөж байгаа иргэдийн өмнөөс стратегийн өмгөөлөл хийж Засгийн газраас эрүүл мэндийн нөхөн төлбөр  нэхэмжлэхээ гаргажээ.

Тэд Захиргааны хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 8 дугаар зүйлийн 8.1.3-т “Захиргааны байгууллага, албан тушаалтны хууль бус эс үйлдэхүй нь иргэн, хуулийн этгээдийн эрх, хууль ёсны ашиг сонирхлыг зөрчсөн бол захиргааны зохих акт гаргахыг тухайн захиргааны байгууллага, албан тушаалтанд даалгах” гэсэн заалтыг барьжээ. Хүний эрх хөгжил төвТББ-ын тэргүүн Г.Уранцоож хэлэхдээ: “Тухайн үед бидэнд хотын агаарын бохирдлын улмаас иргэдийн эрүүл мэндэд ямар сөрөг нөлөөлөл бий болж байгаа, ямар төрлийн өвчлөлд өртсөн гэх дүгнэлт гаргаж өгөх холбогдох судалгааны байгууллага олдоогүй. Цөөн хохирогчдыг олсон ч тэд тээнэгэлзэж, улмаар нэг нэгээрээ цааргалж байсан. Хохирогчдын сэтгэл зүйг бэлдэж чадаагүй гэж боддог. Тухайн үед үйлчилж байсан хуулиар ТББ нэхэмжлэл гаргах эрхгүй, зөвхөн хохирогч л гаргах эрхтэй байсан учир үнэндээ гар мухардсан. 2016 онд хууль өөрчлөгдөж ТББ нэхэмжлэл гаргах эрхтэй болсноор “Утааны эсрэг аав, ээжүүдийн холбоо” биднээс хууль зүйн туслалцаа авч, хохирогчдын өмнөөс нэхэмжлэл гаргасан байгаа ажээ.

Стратегийн өмгөөлөл гэдэг нь цаг хугацаа, мэргэжлийн өндөр чадавхи, ёс зүй шаардсан нүсэр ажил. Жижиг сажиг асуудал дээр энэ өмгөөллийг хийдэггүй. Тухайн нийтийн эрх ашгийг хөндөөд байгаа асуудлыг хууль зүйн хүрээнд шийдэх орон зайгүй, эсвэл хууль хэрэгжүүлэх механизм нь хэрэгжихгүй үед хийдэг нийгэмд эерэг өөрчлөлт, нийгэм, улс төрд шинэчлэлт хийх зорилготой байдаг.

Тэгвэл одоо бидэнд маргалдах үндэслэл бүрэн гарч ирсэн үү?

Ханиад хүрч хатгалгаа болох гол шалтгаан нь агаарын бохирдол гэдгийг мэргэжилтнүүд ЗОРИГТОЙ хэлдэг болсон. Хүүхэд, өсвөр үеийнхний өвчлөлийн тэргүүлэх шалтгаанд 1-14 нас хүртэл амьсгалын тогтолцооны өвчин тэргүүлэх байр суурьтай байна. /2016 оны Эрүүл мэндийн үзүүлэлтээс харж болно/. 0-14 насны хүүхдийн өвчлөл, эндэгдлийн 1/3 нь гадаад орчноос шалтгаалж байна.

НҮБ-ын Хүүхдийн сан, Нийгмийн эрүүл мэндийн Үндэсний төв, Оксфордын бодлогын хүрээлэнгийн урьдчилсан тооцоогоор Улаанбаатар хотын хэмжээнд хүүхдэд үзүүлж буй эрүүл мэндийн үйлчилгээнд агаарын бохирдлын үзүүлж буй төсвийн ачаалал хэрвээ тодорхой арга хэмжээ авахгүй бол 2025 он хүртэл жил бүр 4,8 тэрбум төгрөгөөр нэмэгдэхээр байгааг судалгааны ахлагч НҮБ-ын Хүүхдийн сангийн суурин төлөөлөгч Алекс Хайкенс хэлсэн.

Түүнчлэн Агаар орчны бохирдлыг бууруулах үндэсний хөтөлбөрт туссан зорилтот түвшинд хүртэл агаарын бохирдлыг бууруулж чадахгүй бол үүнтэй холботой гарах хүүхдийн эрүүл мэндийн шууд зардал дангаараа 2017-2025 онд Улаанбаатар хотын эрүүл мэндийн үйлчилгээнд 24,5 тэрбум төгрөгийн дарамт учруулах төлөвтэй байгаа ажээ. Тус зардлын тал хувийг эцэг эхчүүдэд халааснаас гарна гэсэн үг.

Энэ бол бодит ТОО. Бодит хохирол. Мөн энэ хугацаанд буюу 2017-2025 онд агаарын бохирдлын эсрэг арга хэмжээ аваагүйгээс эрүүл мэндийн салбарт хүүхдийн хувьд 1,2 сая эмнэлгийн ор.өдөр болон 145 000 амбулаторийн үзлэг хэлбэрээр ачаалал нэмэгдэх тооцоо гарч байна.

 

ИРГЭДЭД ЭРХЭЭ ШААРДАХ ЯМАР БОЛОМЖ БАЙНА ВЭ?

Монгол Улсын Үндсэн Хуулийн Арванзургадугаар дугаар зүйлийн 2 дахь хэсэгт Монгол Улсын иргэн “Эрүүл, аюулгүй орчинд амьдрах, орчны бохирдол, байгалийн тэнцэл алдагдахаас хамгаалуулах эрхтэй”, мөн зүйлийн 6 дахь хэсэгт “Эрүүл мэндээ хамгаалуулах, эмнэлгийн тусламж авах эрхтэй.

Нийтийн эрх ашиг сонирхлыг хамгаалах, хүний эрх, эрх чөлөөг нийгэмд бүхэлд нь ханган  хамгаалахад захиргааны хэргийн шүүх, Үндсэн хуулийн цэц онцгой үүрэгтэй.

Энэ шүүхэд нийтлэг эрх нь зөрчигдсөн гэж үзвэл иргэд дангаараа болон хамтарч гомдол гаргаж болно.

Үндсэн хуулийн цэц: Үндсэн хуулийг зөрчсөн хууль болон төрийн өндөр албан тушаалтнуудын (Ерөнхийлөгч, Ерөнхий сайд, Улсын Их Хурал түүний гишүүд гэх мэт) шийдвэр, үйл ажиллагааг хянаж дүгнэлт гаргадаг шүүн таслах байгууллага. Үндсэн хуулийг зөрчсөн тухай маргааныг иргэдийн өргөдөл, мэдээллийн дагуу буюу өөрийн санаачилгаар буюу Улсын Их Хурал, Ерөнхийлөгч, Ерөнхий сайд, Улсын дээд шүүх, Улсын ерөнхий прокурорын хүсэлтээр хянан шийдвэрлэж байхаар хуульчлагдсан байна.

Хүний эрхийн үндэсний комисс: Иргэд зөрчигдсөн эрхээ сэргээлгэхээр шүүхэд хандахаас гадна Хүний эрхийн үндэсний комисст хандаж болно. Хүний эрхийн үндэсний комисс нь хүний эрх, эрх чөлөөний тухай Монгол Улсын Үндсэн хууль болон бусад хууль, олон улсын гэрээнд заасан заалтын хэрэгжилтэд хяналт тавьж, хүний эрхийг сахин хамгаалах, хөхүүлэн дэмжих үйл ажиллагаа явуулахаар байгуулагдсан.

Эрх, үүрэг хоёр нь нэг зоосны хоёр тал. Та эрхээ мэддэг бол яндан эзэмшигч над шиг буруугаа хүлээж сурах хэрэгтэй. Харин үүргээ биелүүлэхийн тулд бохирдлыг багасгах, бууруулах чиглэлд иргэд юу хийж болох талаар судалж, амьдралдаа хэрэгжүүлэх нь ирээдүйд гарах эрсдлийг бууруулна.

Бидэнд маш их боломж байна. Хэдийгээр би янданг эзэмшдэг ч гэсэн удаан хугацаанд бусдыг хордуулан, ядуу гэх нэрээр халхавч хийн байгаль орчноо бохирдуулахыг хүсэхгүй байна. Миний эрх бусдын эрхээр хязгаарлагдана гэх АЛТАН ойлголт агаарын бохирдлын асуудал дээр ХААНА ХҮРЧ ЗОГСОХ ВЭ? гэдгийг эцэс болгомоор байна. Би өөрийгөө, бас бусдыг хохироомооргүй байна.

                                                         Х.Өнөрсайхан

https://www.facebook.com/usetgvvlch

 

 


Харийн орны зүг

Ирмүүн 1 сарын өмнө

Монгол улс маань засаглалаа солиод 27 жил болох гэж байна, ардчилал гарах үеэр төрсөн хүүхдүүд аль хэдийн эрийн цээнд хүрчээ. Ардчилал бидэнд их юм өгсөн жишээлбэл гадаад паспорт, эрх чөлөө, импортын бараа, брэндүүд тооцоод байвал миний энэ бичлэг хүрэхгүй байх. Одоо бидэнд үйлдвэрлэл л дутаад байх шиг байна, Манай улстай яг ижилхэн гараанаас эхэлсэн Казакстан гэхэд л зөв зохион байгуулалт, үйлдвэрлэл, газрын баялагаа зөв ашигласанаар эдийн засгийн хөгжлөөрөө дэлхийд 57-д нэг хүнд оногдох ДНБ-ээрэээ 7510$ буюу манай улсаас 2 дахин илүү байна. Бидэнд Казакстанаас юу дутлаа гэж ид хийж бүтээх насан дээрээ Солонгосын ЭСЯ дээр дугаарлан байж, гэр бүлээсээ холдон  харийн орон руу явна вэ? бидэнд гарц байна уу?

БНХАУ асар хурдтай хөгжиж байна ард иргэдийнх нь амьдрал, орлого өдрөөс өдөрт сайжирсаар тэнд АНУ-аас дутахааргүй том зах зээл нэгэнт бий болжээ. Яагаад бид хажууд байгаа зах зээлээ ашиглаж чадахгүй ОХУ, Казакстан хоёрт хамаг зах зээлээ алдаад эдийн засгийн хөгжлөөрөө бүс нутагтаа адаг сүүлд явсаар л байна. Манай улсын зах зээл дээр эргэлдэж  байгаа барааны 80% импортынх хэрвээ бид хурдан арга ухаан сийлж БНХАУ-ын зах зээл рүү гаргахгүй бол хөрш орнуудын хөгжил болон валют биднийг хүлээхгүй дээшээ нислээ үүнийг дагаад  манайдөргөн хэрэглээний барааны үнэ өдрөөс өдөрт өссөөр л, бид нар нэг нэгээрээ харийн орон руу явсаар л... байх болно.

Төр арилжааны банктай байх нь зөв үү #боллогозахиалья

Татвар төлөгч 2 сарын өмнө

ОУВСын судлаачид 125 орны мэдээлэл дээр судалгаа хийгэ Төр нь арилжааны банкинд хувь эзэмшдэг эсвэл арилжааны банкны салбарт оролцоо өндөртэй орнуудын төсвийн алдагдал болон өр өндөр байдгийг харуулжээ.

 

Эх сурвалж

The results suggest that countries in which state-owned banks have more participation in the banking system show higher fiscal deficits and public debt. 

https://www.imf.org/external/pubs/ft/wp/2013/wp13206.pdf

#Бодлого Захиалъя

trends.mn 2 сарын өмнө

Та манай "Надад хэлэх үг байна" буланд #Бодлого Захиалъя гэсэн хаштагаар өөрийн санаагаа дэлгэрэнгүй бичиж болно. Бид таны бичвэр, санааг соошил хаягуудаараа дамжуулан олон нийтэд түгээнэ.

Холбоотой нийтлэл: Алдаж болохгүй 11 хоног буюу БОДЛОГО ЗАХИАЛАХ ЦАГ

@trends newsroom  

2017.09.14

Zoro 2 сарын өмнө

Аааа цөм худлаа шааж өгнөө яадын цус. Хүүхэлдэйн кино бас хөгжим аан нээрээ гоё хөгжилтэй хүмүүст уншихад нээлттэй. Хохохо. Миний сошл хаягууд @longliveamraa гээд байгаа шүү дагаарай. Аан нээрээ, энд бичигдэж байгаа юмнууд зүгээр л хошин, хөгжилтэй маягын шүү no pressure, please. :-)

УИХ, ЗГ -ийн тогтоол шийдвэрүүд нь хугацаанаас хамааралтай юу?

Сэлэнгийн долгио 2 сарын өмнө
Сүүлийн үед Монгол улсад өрнөж буй олон үйл явдлуудыг хараад чимээгүй өнгөрч чадсангүй. Уг нь ч миний хэрэг ч бараг байхгүй лдээ. Гэхдээ "Чи улс төрийг оролдохгүй бол, улс төр чамайг оролдоно" гэж үг байдаг. Тэгэхээр мөрөөрөө зүгээр явж байсан намайг энэ заваан зүйлдээ хутгалдуулаад, одоо бүр намайгаа өөрсдийнх нь эсрэг нийтлэл бичихэд хүргэнэ гэж хэн санах билээ дээ. Энэхүү нийтлэлийн санаа нь анх эрдэм шинжилгээний судалгаа хэлбэрээр тархинд бууж байлаа лдаа. 4 жил бодож явсан судалгааны ажлаа ажил хэрэг болгох аз завшаан надад тохиосонгүй, харин нийтлэл болон та бүхэнд хүрэх тавилантай байжээ.   Эхлээд юун талаар өгүүлэх гээд байгаагаа тодорхой болгоё, юу вэ гэхээр УИХ, ЗГ-н шийдвэрүүд нь цаг хугацаанаас хамааралтайгаар гарч, батлагдаж байгаа талаар статистик аргаар батлах анхдагч санаа байсан юм. Гэхдээ шийдвэрүүдийг хэрхэн ангилах тал дээр асуудалтай тулгарсан учраас энэхүү судалгаа нь зогсонги байдалд орсон юм. УИХ, ЗГ-нь иргэдийн санаа бодлыг өөр тийшээ хандсан үед буюу баяр ёслолыг далимдуулан стратегийн ач холбогдолтой болон хүний эрхтэй, эсвэл өөрсдийн эрх ашгийг дээгүүрт тавьсан шийдвэрүүдийг гаргасаар ирснийг иргэд гадарлаад л байгаа. Харин үүнийг хэрхэн яаж батлах вэ? гэдэг нь асуудлын учир байгаа юм. Анхдагч санаа нь 2009 оны 7-р сарын 9-ны өдөр "Оюутолгой"-н гэрээг баталж, 7-р сарын 16-наас /Эх үүсвэр: http://www.legalinfo.mn/law/details/6405?lawid=6405/ албан ёсоор хүчин төгөлдөр болсон цаг үеэс эхлэлтэй юм. Энэ үед иргэдийн санаа бодол баяр ёслол руу анхаарсан, амралтын байдалтай байсан нь бол ойлгомжтой юм. Нөгөө "чоно борооноор" гэдэг дээ.  Цөмийн энергийн тухай хууль /Эх үүсвэр: http://www.legalinfo.mn/law/details/97?lawid=97 / яг энэ өдөр цуг батлагдсан нь санамсаргүй хэрэг болсон юм болов уу?   Анхандаа ингэж л бодож байлаа. Тэгтэл Монгол улсын чуулганы хуралдааны дэгийн тухай хуулинд 2010 оны 12-р сарын 30-нд нэмэлт өөрчлөлт орсон доо. Тэр үеэр байнгын хорооны хуралдааныг сэтгүүлчдэд хаалттай явуулах талаар баталсан байж таараад 2011 оны 1-р сарын 1,2-нд төрийн ордны  сэтгүүлчид ажилдаа иртэл бараг л ажилгүй болсон байх нь тэр. Байнгын хорооны хуралдаанд сэтгүүлчид оролцох эрхгүй болсон талаар сайн шуугьсан даа, санаж байгаа бол. Гэтэл бас болоогүйэ. Ер нь Чуулганы хуралдааны дэгийн тухай хуулинд яагаад дандаа 12-р сарын сүүл хавиар өөрчлөлт ордог байнаа гэмээр л байх юм /Эх үүсвэр: http://www.legalinfo.mn/law/details/356/. За тэгээд чуулганы хуралдааны тухай хууль бол өөрсдөдөө тааруулж засдаг хууль нь шдээ, тийм биш л юм бол 20 хоногийн хугацаатай өөрчлөлт, нэмэлтүүд ороод байхгүй л байсан шд. За ингээд миний бодлыг улам л бататгасан үйл явдлууд өрнөсөөр л байлаа. Энэ талаар тухайн үед сайд байгаагүй Х.Тэмүүжин гуайтай уулзаж хэлэхэд учиргүй эсэргүүцэж байсныг нь санаж байна. Гэхдээ би тухайн үед буруу ойлгуулсан байх лдаа.    За ингээд бас зогсоогүй. Сая цагаан сараар нэг чухал үйл явдал болсон нь нөгөө Сентерра гоулдтай холбоотой үйл явдал байлаа. Цагаан сарын өмнөх өдөр буюу битүүний өдөр Ноён уулыг тавиад явуулчихлаа. Уг нь жилийн 4 сая долларын төлөө тэр уулыг ухаж төнхөөд байх шаардлага байгаа ч юм уу дөө. Бүр яг таамаглаж байснаар л үйл явдал өрнөлөө. Цагаан сарыг далимдуулаад Ноён-Уулын асуудлыг шийдвэрлэнэ гэсэн таамаглал маань биелснийг та бүхэн мэдэж байгаа болохоор олон зүйл ярих нь илүүц бизээ. Ингээд баяр ёслолоор иргэдийн санаа бодол өөр тийшээ хандсан хойгуур иймэрхүү шийдвэрүүд гараад байгааг та бүхэн багахан ч гэсэн ойлгосон байхаа.   Ингээд миний тархинд байсан судалгааны санаа маань нийтлэл болон хувирч та бүхэнд хүрч байна. Баярлаад байх зүйл даан ч алга даа. Харин ямар шийдэл байж болох вэ? гэдгийг хуваалцъя. Уг нь хууль, тогтоол батлах үед мөрддөг хууль бол байгаа юм. Тэр хуулинд нь хугацаатай холбоотой заалт бол алга л байна. Гадаад улс оронд хараахан судалж амжаагүй л байна даа. Тэгэхээр яагаад намрын чуулган намар дуусаж байхад эхлээд хавар эхэлж байхад дуусдаг юм бэ? гэсэн асуултыг асууя. Үүний оронд 8-р сарын 1-нд эхлүүлээд Шинэ жилийн баяраас өмнө дуусдаг болгоё гэж бодлоо. Тэгвэл дунд нь ямар ч үндэсний хэмжээний баяр, наадам байхгүй, иргэдийн санаа бодлыг өөр тийш хандсаныг далимдуулах боломжгүй болох юм. Хаврын чуулган 4-р сарын эхээр эхлээд наадмын өмнө дуусдаг байдлыг бас болиулмаар юм байгаан. 3-р сард эхэлбэл Наадмаас сарын өмнө дуусах бүрэн боломжтой. Ингээд миний бичсэн нийтлэлд өөр өөрсдийнхөөрөө үнэлэлт, дүгнэлт өгнө бизээ. Харин дайрч доромжлохгүй байхыг хүсье. Энэ бүхэн миний хувийн үзэл бодол шүү. Үндсэн хуулийн 16.16-д заасан эрхээ эдэллээ. /Өө нээрээ тийн, Үндсэн хуулинд орсон нэмэлт өөрчлөлт нь 12.24-нд батлагдаж байсан юм байна. гэхдээ Үндсэн хуулийн цэцээр ороод хүчингүй болсныг нь санаж байна (http://www.legalinfo.mn/law/details/367?lawid=367)/. За тэгээд сонгуулийн тухай хуулийг ухвал их юм гарч ирнэ дөө.

“Нэг аймаг нэг брэнд Нэг брэнд 21 аймагт” үндэсний хөтөлбөр төсөл хэрэгжүүлнэ.

Алтангэрэл 2 сарын өмнө

“Нэг аймаг нэг брэнд, Нэг брэнд 21 аймагт” үндэсний хөтөлбөр төсөл хэрэгжүүлж байна. Аймаг бүр өөрийн гэсэн брэнд бүтээгдэхүүнийг үйлдвэрлэж зах зээлд нийлүүлэхийг хүсдэг бөгөөд гадаадын импортыг орлох олон сайхан бүтээгдэхүүн Монголын зах зээлд гарч ирсээр байна. Тухайлбал Сүхбаатар аймаг Таанын сорс амтлагч, Сэлэнгэ аймаг байгалийн хамгийн цэвэр зөгийн балыг үйлдвэрлэж байна. Харин Төв аймаг бол Дэлхийд алдартай бяслагийг үйлдвэрлэж байна.

Гэтэл эдгээр бүтээгдэхүүний талаарх мэдээлэл нийгэмд хомс, гадаадаас ирж буй импортын бүтээгдэхүүн одоо хэр нь бидний хүнсний аюулгүй байдалд занал хийлсээр оршин тогтносоор байна. 

Энэ хүү хөтөлбөр төсөл нь аймаг бүрийн хамгийн шилдэг брэндийг 21 аймгийн хэмжээнд худалдаалахаас гадна гадаадын зах зээлд гарах хүртэл нь хөгжүүлэлтийн давхар мэргэжлийн байгууллагуудын зөвлөгөө мэдээллээр хангаж ажиллана гэж Үндэсний бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэгч байгууллагын "Албан ёсны төлөөлөгч” байгууллага зах зээлд үйл ажиллагаа явуулж төслийнхөө талаарх танилцуулгыг хийж эхэлжээ. 

Нэг аймаг Нэг брэнд, Нэг брэнд 21 аймагт бодлого гэж юу вэ? 

21 аймгийн импортын бүтээгдэхүүнийг орлох чадвартай тухайн бүтээгдэхүүнийг зах зээлд нийлүүлж, цаашлаад тухайн бүтээгдэхүүний өрсөлдөх чадварыг нэмэгдүүлж, улсын хэмжээнд хүлээн зөвшөөрүүлэн, гадаадын зах зээлд гарах хүртэл нь халамжлан ажиллах үндсэн зорилго дор үйл ажиллагаагаа явуулах болжээ. 
Тэрээр стандартын шаардлага хангасан мэргэжлийн тээврийн байгууллагатай хамтран ажиллаж байгаа бөгөөд тээвэрлэлт, худалдааны нэгдсэн системийг үүсгэж чадсан, Нутаг, нутгийн шилдэг брэндийг хаанаас ч хүссэн хэмжээгээрээ худалдан авах боломжийг энэхүү байгууллага олгож байгаа гэдгээрээ давуу талыг харуулж байна. 

Энэ төсөл хэрэгжиж эхэлснээр аймгийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэгч байгууллагын хүчин чадал, ажлын байр нэмэгдэж тухайн бүтээгдэхүүнийг дагуулан жижиг үйлдвэрийн бүтээгдэхүүнийг зах зээлд нийлүүлэх ажээ. Энэ байгууллагын албан ёсны фэйсбүүк хуудас нь “National Distributor-Брэнд 21” бөгөөд тухайн байгууллага хамт олон аймаг бүрийн шилдэг брэнд бүтээгдэхүүнүүдтэй хамтран ажиллахдаа бэлэн гэдгээ илэрхийллээ. 


Усаа зангидъя /Idea of integrated study of water/

Б.Амартайван 3 сарын өмнө

           Монгол улсад усны барилга байгууламжийн инженерийг анх 1963 онд түргэвчилсэн сургалт хэлбэрээр бэлдэж эхэлсэн түүхтэй. Харин мэргэжлийн тэнхимийг 1969 онд МУИС-ын харъяа Политехникийн сургуулийн харъяанд байгуулсан байдаг. Мөн засгийн газраас Монгол улсад эрэлттэй хорин мэргэжлийн жагсаалтанд Усны нөөц экологи, Гидромеханик, Гидрогеологи зэрэг мэргэжлүүд багтсан нь усны мэргэжилтнүүд манай оронд хэр чухал вэ гэдгийг тодорхой харуулж буй юм. Ялангуяа манайх шиг усны нөөц бага гэсэн ангилалд багтдаг, жилийн хур тунадасны нийлбэр дунджаар ердөө 300 мм хүрэхтэй үгүйтэй байдаг улсын хувьд шүү дээ. Харин бид тус мэргэжлийг хаана эзэмшиж байна вэ? Бусад оронд усны мэргэжилтнийг хэрхэн бэлддэг вэ?

                Дэлхийн ихэнхи улс оронд УСНЫ ИХ СУРГУУЛЬ гэж бий. Тэдгээр их сургуульд зөвхөн усны мэргэжилтнүүдийг бакалавр, магистр, докторын түвшинд бэлдэж “Дэлхийн мэргэжилтэн” болгож төгсгөдөг. Харин манай улсын усны мэргэжилтнүүд... Зүйрлэвэл айлын тавиул мал, эсвэл өргөмөл хүүхэдтэй жишиж болно. Зөвхөн улсын их сургуулийн хувьд авж үзвэл ХААИС-ийн Агробиологи, Инженерийн сургуульд Гидромеханик, Усалгаатай газар тариалангийн мэргэжлээр, ШУТИС-д Усны нөөц экологи, Усны барилга байгууламжийн инженер, ус хангамж ариутгах татуургын инженер, гидрогеологи мэргэжлээр, МУИС-ийн Хэрэглээний шинжлэх ухаан, инженерийн сургуульд гадаргын ус судлалаар жижиг жижиг тэнхим болон хуваагдсан байдаг. Мэргэжлийн чиглэлийн хувьд хоорондоо ялгаатай ч бүгд л УСНЫ гэсэн нэрэн доор мэргэжилтнээ бэлддэг. Их сургуульд мэргэжилтэн бэлдэж буй багш нар нь зөвхөн өөрийн чиглэлд анхаарч, хувийн үзлээ хамгаалан бусад ижил мэргэжлийн өөр сургуулийн сургалтын системийг үгүйсгэх хандлага ч ажиглагддаг нь нууц биш. Мэдээж тухайн их сургууль ахиу мэргэжлээр олон элсэгч авах нь сургуулийн эдийн засагт сайн нөлөөтэй байх боловч бид чадварлаг мэргэжилтэн бэлдэхийг хүсвэл арай том зургаар нь харж нэгдсэн зохион байгуулалтанд орох шаардлага тулгарж байна. Бид нэг цул болох ёстой.

                 Усны инженер. Энэ бол ямар нэгэн сэтгүүлч юмуу, аль эсвэл эдийн засагч гэсэн мэргэжил биш. Ард иргэдийн үндсэн хуулиар олгогдсон амьд явах эрхийг хангах тэргүүн эгнээнд зогсох тусгай мэргэжилтнүүд. Ямар чухалгүй байхдаа АНУ-ын усны хүрээлэн Батлан хамгаалах яамныхаа харъяанд тусгай хамгаалалт хангамжинд үйл ажиллагаагаа явуулах билээ. Бидэнд хамгийн ойр байдгаар нь БНСУ-ын жишээг авъя. Дэлхийн эрэмбээрээ 105-д, инженерийн чиглэлээрээ 51-д, улсынхаа хэмжээнд 9-д жагсдаг SUNGKYUNKWAN их сургууль гэж бий. Энэ сургуульд өөрийн мэдлийн төсөвтэй, удирдлагатай Graduate School of Water Resources буюу усны ахисан түвшний мэргэжилтнүүдийг бэлтгэдэг төгсөлтийн дараах сургууль гэж бий. Уг сургууль нь дотроо 5 тэнхимд хуваагдах бөгөөд тэнхим бүр өөрийн мэргэжлээр оюутан сургадаг. Гидро инженер, зайны тандан судлалын инженер, хүрээлэн буй орчны инженер, далайн эргийн инженер, усны чанарын инженер гэх мэт. Тэнхимийг профессор зэрэгтэй багш удирдах бөгөөд профессор бүр оюутны тооноос хамаарч лабораторийн системээр сургалтаа явуулдаг. Лабораторийн систем гэдэг нь оюутан бүтэн цагаар /9-21 цаг/ сууж судалгааныхаа ажлыг хийх бөгөөд ингэснээрээ сургуулиас цалинждаг. Сургууль оюутны сургалтын төлбөрийг төлөхөөс гадна материаллаг баазаар бүрэн хангана. Мөн сар болгон оюутны тэтгэлэг олгогдоно. Ийм үйлчилгээ үзүүлснийхээ хариуд таниас хоёрхон зүйлийг шаарддаг. Олон улсын хянан магадалгаатай нөлөө бүхий (импакт фактортой) сэтгүүлд өөрийн нэг өгүүллийг сургуулийн нэрийн өмнөөс хэвлүүлэх /мэдээж 1-р автор нь оюутан/, хоёрт, олон улсын хуралд сургуулийн нэрийн өмнөөс оролцож илтгэл хэлэлцүүлэх. Манай улсаас гадаад оронд доктор, магистрын түвшинд суралцахаар ирж буй оюутнуудад харагддаг хамгийн дутагдалтай тал бол өгүүлэл хэвлүүлэх нь битгий хэл юу байдгийг нь сайн мэдэхгүй, сууж сураагүй, бакалаврын сэтгэлгээнээсээ салаагүй нөхдүүд их ирдэг. Муулж байна гэж битгий бодоорой, үнэн үг ер нь таатай сонсогддоггүй шүү дээ. Тэгэхээр бид яах ёстой вэ?

                         Судлаач миний мөрөөдөл бол ханайсан арван давхар сургалтын байр биш гэхэд ядаад таван давхар хөөрхөн байранд энэ илхаадын улс шиг энд тэнд тарчихсан усны мэргэжлээр суралцдаг оюутнуудаа, сургадаг багш нараа нэгтгээд УСНЫ ИХ СУРГУУЛЬ байгуулан, дор хаяж ганц ширхэг жишиг лаборатори /туршилтын биш сургалтын/ ажиллуулах. Тавигдах шаардлага ердөө энгийн. Та сайн сур. Таны төлбөрийг бид төлье. Харин таны дүн 3.2/4-оос доошоо байвал эсвэл үсгэн үнээлгэгээр B -ээс доош байвал та төлбөрөө эргүүлж төлнө. Та сурах хугацаандаа англи хэл дээр олон улсын сэтгүүлд нэг өгүүлэл хэвлүүлнэ. Гэхдээ хэвлүүлэх өгүүллийн тоо суралцах түвшингээс хамаарч өөр өөр байна. Тухайлбал докторын зэрэгт бол дор хаяж 2 өгүүллэл хэвлүүлэх ёстой. Та олон улсын хуралд өөрийн судалгаагаа хэлэлцүүлнэ. Ямар хүн төлбөрөө төлүүлчихээд өрөнд орохыг бодох вэ, бүгд л хичээнэ. Үүнийг хэрэгжүүлэхэд доор дурдсан хэд хэдэн шаардлага тулгарах байх:

-          Багшлах боловсон хүчний чадвар өндөр байх

-          Эрдмийн зэрэг цолтой /нэр төдий биш шүү/ багш нарын баг бүрдүүлэх

-          Оюутны болон багшийн гадаад хэлний чадвар маш өндөр байх

-          Сургалтын материаллаг болон бааз сайн байх

-          Орчин үеийн шинэ технологийг цаг алдалгүй нэвтрүүлж хэрэгжүүлдэг байх

-          Төрөөс бодлогоор дэмждэг байх

           Энэ бүхнийг дэс дараалал, зохион байгуулалттайгаар бэлдэж чадвал дэлхийн усны боловсон хүчнийг яг л Голландын НҮБ-ийн усны сургууль шиг бэлдэх цаг тун удахгүй ирнэ гэдэгт итгэлтэй байна. Монгол улсад усны асуудал маш хурцаар тавигддаг, тэр хэрээрээ чадварлаг усны инженер дутагдалтай байдаг. Усны инженер гэхээрээ  л зураг хуулаад суухын нэр биш гэдгийг ойлгох үе иржээ. Дэлхий өөрчлөгдөж байна, тэр хэрээрээ шинэ асуудлууд тулгарч биднээс шинэ мэдлэг мэдээлэл шаардаж байна. Өдөр бүр шинэ чадварт суралцаж, түүнийгээ улс орондоо хэрхэн нутагшуулах талаар ухаан бодлоо уралдуулмаар байна. Үүнийг чадварлаг инженерүүд л хийж чадна. Түүнээс нүүрномын ямар нэгэн бурхны зураг дээр эрхий хуруугаа гозойлгоод ширгэсэн гол дахиад урсахгүй билээ. Инженерийн хийцтэй худгийг дэлхийд анх Хубилай хаан тэртээ олон жилийн өмнө дэлгэрүүлж чадсан юм бол орчин үеийн оюун ухаант Монгол хүмүүн бид үргэлжлүүлж яагаад болохгүй гэж.

УСНЫ БУЯН ИХ ЭЭ

Баранчулууны Амартайван, докторант

Sungkyunkwan University

Graduate School of Water Resources

Hydro-Engineering lab

Email; Amartaivan@skku.edu

 

ЭМЭГТЭЙ ХҮНИЙ ХҮЧ

Б.Булган 3 сарын өмнө

Миний уншиж судалсан бас өөрийн амьд мэдрэмж мөн бусдын амьдарлыг ажиглахад, эмэгтэй хүн эр хүний бүтээсэн эр хүний материалист нийгэмд амьдарч  байгаа ба ийм үед илүү зөөлөн тайван амгалан амьдрая гэвэл бусад хүмүүсийг тэр чигээр нь хүлээж авч ойлгох  нь чухал гэж бодном. Бүх хүн өөрийн сонгосон амьдралаар амьдарч байгаа ба тэр бүхэнд хангалттай тийм сонголт хийх шалтгаан байгаа. Магадгүй чи илүү сайхан амьдралыг мэддэг учраас түүнийгээ санал болгож болох боловч эцсийн дүнд тэр хүн л өөрөө бүхнийг шийднэ. Дэмжлэг үзүүлж болох боловч хүчээр өөрчлөх боломжгүй.